header-new-pol

  • Dom kultury Ludowy i Dom rady rejonu Tyśmienica
    Dom kultury Ludowy i Dom rady rejonu Tyśmienica
  • Klasztor Zaśnięcia Świętej Matki Bożej,  wieś Pohonia
    Klasztor Zaśnięcia Świętej Matki Bożej, wieś Pohonia
  • Studnia duchowa, wieś Jezupil
    Studnia duchowa, wieś Jezupil
  • Pomnik Тarasu Szewczenku, wieś Łysec’
    Pomnik Тarasu Szewczenku, wieś Łysec’
  • Wieś Pszenycznyky
    Wieś Pszenycznyky
  • Kompleks duchowne, wieś Nowi Krywotuły
    Kompleks duchowne, wieś Nowi Krywotuły
  • Pomnik Wasyliowi Sawczaku na pseudo
    Pomnik Wasyliowi Sawczaku na pseudo "Stal", przewodnikowi OUN-UPA Bukowiny, wieś Jamnycia
  • Rzeźbiarstwo aniołu-ochroniarza na drodze Tyśmienica-Iwano-Frankiwsk
    Rzeźbiarstwo aniołu-ochroniarza na drodze Tyśmienica-Iwano-Frankiwsk
  • Wieś Łypiwka
    Wieś Łypiwka
  • Kryjówka, wieś Kłubiwci
    Kryjówka, wieś Kłubiwci
---------   WITAMY NA STRONIE OFICJALNEJ RADY REJONU TYŚMIENICA    ---------

Informacja o rejonie Tyśmienica

Rejon Tyśmienica ma historię wielowiekową. Jego terytorium było zamieszkałe jeszcze z dawnych czasów, o czym świadczą obozowiska późnego paleolitu  (40-11 tys. lat przed n.e.), znalezione koło wsi Dowge, Roszniw, Stryganci, a także na okolicy miasta Tyśmienica w uroczyskie "Моgyła". Do doby neolitu (6-4 tys. lat przed n.e.) terytorium rejonu opanowują nosiciele kultury ceramikiliniowo-taśmowej - pierwsi rolnicy i hodowcy bydła, które zakładają swoje osiedliny (wsi Маrkiwci i Pawliwka). Zabytki kultury trypolskej znajdujemy w pobliżu wsi Kozyna, Маrkiwci, Оdaji i Chomiakiwka. Doba późnego brązu jest prezentowana przez zabytki i grodziska kultury Gáva (w. Chomiakiwka, m. Tyśmienica). W 1878 roku pod lasem w pobliżu wsi Czernijiw był znaleziony skarb z żydowskich, nikejskich, palestyńskich i rzymskich srebrnych monet ІІ st. przed n.e. - I st. n.e. A w pobliżu wsi Pidpeczery w 2016 roku było znaleziono kompleks pogrzebowy czasów kultury przeworskiej (ІV - V st. n.е.).

W końcu ІХ na początku Х stulecia ziemi współczesnego rejonu Tyśmienica były włączone w skład Rusi Kijowskiej. W środku Х st., wskutek osłabienia Państwa Kijowskiego, tu powstaje Duża Biała (Niechrzczona) Chorwacja - pierwsze utworzenie państwowe Słowian Podkarpacia. Jednak już w końcu   Х st. Wołodymyr Wielki – wielki książę kijowski przywrócił kraj pod swoją władzę. W 1199-1349 latach rejon  Tyśmienica - integralna część Państwa Galicja-Wołyńskiego. Z 1349 roku przed 1772 rok nasza ziemia była zagarnięta Królestwem Polskim. Większość punktów zaludnionych rejonu Tyśmienica po raz pierwszy wspominają się w źródłach pisemnych końca XIV - środka XVI st. : Tyśmienica (1062 rok), Тiaziw (1222 rok), Łypiwka (1349 rok), Drahomyrczany (1378 rok), Czernijiw (1387 rok), Czornolizci (1390 rok), Zagwizdia (1394 rok), Staryj Łysec’ (1416 rok), Bratkiwci (1427 rok), Маrkiwci (1435 rok), Stari Krywotuły (1436 rok), Uhryniw (1440 rok), Jamnycia (1444 rok), Kłubiwci (1520 rok), Pawliwka (1586 rok), Radcza (1606 rok).

Treść życia gospodarczego kraju w danym okresie charakteryzowała się dwoma głównymi czynnikami: rzemiosłem i handlem. W 1448 roku miasto Tyśmienica otrzymało Magdeburskie prawo. W XV - XVІІ st. Tyśmienica - jedno ze znacznych centrów rzemieślniczych i handlowych naszego kraju i całej Galicji. Tu, oprócz handlu, nabywają rozpowszechnienia rzemiosła kuśnierze i krawieckie z oddziałową organizacją produkcji. Ze środka XVIII stulecia kuśnierzu Tyśmienicy słynęły nie tylko w Rzeczypospolitej, ale i w całej Europie.

W ciągu XV - XVII st. rejon Tyśmienica nieraz zaznawał napadów i spustoszeń Tataria-tureckich. Jednak lata mijały i na byłych pogorzeliskach życie znów odradzało się i kotłowało się.

W 1772 roku, wskutek pierwszego podziału Rzeczypospolitej, Galicja i rejon Tyśmienica w szczególności, były dołączone do Austriackiego imperium, pod panowaniem którego przebywały aż do 1918 roku. W tym okresie w kraju rozwija się handel, a wśród rzemioseł najbardziej rozwinięte były kuśnierstwo, produkcja safianowa i postawa skór. W 1834 roku w Tyśmienice była zbudowana fabryka futrzana, produkcja której szła na eksport. Również rozwiniętymi produkcjami były garncarstwo, kowalstwo, piekarz, produkcja szkła, stolarz, tkactwo ta іnne.

Po skasowaniu pańszczyzny w 1848 roku odbywa się przebudzenie narodowej świadomości Ukraińców Galicji. W kraju rozpoczął się ruch za zachowanie samoistnej narodu ukraińskiego, jego kultury, przeszłości historycznej, za jego prawa narodowe. Sławę obrońcy interesów miejscowego chłopstwa zasłużył Iwan Smycniuk (1770-1843) z wsi Jamnycia, który chodził dwukrotnie do cesarza z skargami na samowolę miejscowych urzędników, za co i był nimi okrutnie zabity. Miejscowi urzędnicy, które przeważnie były nie Ukraińcami, wszelkimi sposobami przeszkadzali Ukraińcom obierać się do organów władzy i fałszowały ich wybór. Tak, w 1897 roku we wsi Czernijiw takie działania urzędników doprowadziły do występu chłopów, podczas którego był zabity Petro Stasiuk, miejscowy kandydat. Wybory otrzymały nazwę "krwiste".

W 1868 roku w Lwowie założono spółkę kulturalnie-krzewiciela oświaty "Proswita". A do początku ХХ st. ośrodki Spółki pomyślnie działały już po po wszystkim rejonie Tyśmienica, zakładając czytelni, prowadząc pracę propagandową i wyjaśniającą wśród miejscowej ludności i organizując spółki sportowe i kulturalnie-krzewicielów oświaty "Sokił", "Sicz", "Płast", "Rodzona szkoła", "Odrodzenie", "Wiejski gospodarz" ta іnne.

Wybitnym wydarzeniem jest stworzenie w 1905 roku we wsi Jezupil pierwszej w Galicji spółdzielni "Sklep Związkowy". Jego założycielem i inspiratorem został Iwan Petruszewycz (1875-1950), urodzony w Jezupoli, syn miejscowego księdza, który, odbywszy spółdzielcze kursy w Anglii, wrócił do domu rozbudowywać życie spółdzielcze.

Żeby podnieść kulturę gospodarczą wśród ludności ukraińskiej "Proswita" zaczęła stwarzać własne fachowe szkoły. Pierwszym takim zakładem nie tylko wrejonieTyśmienica, ale i w Galicji była, założona w 1906 roku, szkoła gospodarczy-ogrodnik we wsi Myłuwannia.

Pierwsza światowa wojna 1914-1918 latprzyniosła niezliczone biady i nieszczęścia na los Ukraińców rejonuTyśmienica: dziesiątki tysięcy zabitych i setki tysięcy okaleczonych, głód i epidemie, represje i liczne rujnacje infrastruktury kraju. Z początkiem wojny było stworzono kształtowanie wojskowe - legion Ukraińskich Strzelców Siczowych (USS), które zasłynęły w licznych bojach przeciw armii rosyjskiej. Wśród tysięcy bohaterów byli i nasi krajanie. W szczególności, Dmytro КatamajzwsiJamnycia, oficer legionuUSS i projektant strzeleckiejczapkigarnizonowej- tak zwanej "mazepynki".

Po zakończeniu wojny żołnierze legionu USS i armii austro-węgierskiej uzupełniły szeregi Ukraińskiej Armii Galickej. W każdej wsi rejonuTyśmienica można zobaczyć wysypany grób, co symbolizuje pamięć o walce Ukraińskich Strzelców Siczowych o wolę Ukrainy.

Po rozpadzie Austro-Węgrów w listopadzie 1918 roku ogłoszono o stworzeniu Zachodnio-Ukraińskiej Republiki Ludowej (ZURL). Wszędzie tworzyły się ukraińskie organy władzy. Sporo krajanów zostali urzędnikami w nowym państwie. Tak, urodzony wTyśmienice, КоnstantynŁewyckij został pierwszym przewodniczącym rządu ZURL, a Martyn Коroluk z wsiCzernijiw - członkiem Rady Powiatowej, rządzącym sprawami chłopstwa, jego zastępcą był wybrany Jakub Оstapjak z wsi Radcza. Jednocześnie było rozpoczęto kształtowanie wojska narodowego - Ukraińskiej Armii Galickej (UAG). 22 stycznia 1919 roku ukraińska ludność rejonuTyśmienica i całej Galicji witała historyczny Akt Jedności - zjednoczenie Zachodnio-Ukraińskiej Republiki Ludowej (ZURL) z Ukraińską Republiką Ludową (URL).

Odrazu że po ogłoszeniu ZURL, odrodzona Polska, Rosja i Rumunia rozpoczęły wojnę przeciw Państwu Ukraińskiemu. W ciężkich bojach ginęły tysiące ukraińskich bohaterów, broniąc rodzoną ziemię. Latem 1919 roku rejon Tyśmienica był okupowany przez polakami. A na jesieni tegoż roku - faktyczno przestało istnieć Państwo Ukraińskie. Z woli liderów zachodnioeuropejskich rejon Тyśmienica, jak i cała Wschodnia Galicja, była przekazana Polsce.

Międzywojenny okres w historii rejonu Tyśmienica w życiu społeczno-politycznym i kulturalnym charakteryzował się stałymi uciskami, krzywdzeniem i represjami codo ukraińskiej ludności zboku władzy okupacyjnej. Przeciw polskiej polityce "pacyfikacje" (uspokojenie) gwałtownie występowały nielegalne Front Jedności Narodowej (FJN) i Organizacja Ukraińskich Nacjonalistów (OUN). Tysiące patriotów, wzasadzie młodzi chłopacy i dziewczyny, były tajemnymi członkami tych organizacji. Już za odkilku lat oni staną się mocnym jądrem nowej ukraińskiej armii, bojownikami zawolę Ukrainy.

Z początkiem Drugiej wojny światowej i spadkiem Polski na jesieni 1939 roku, rejon Tyśmienica, jak i cała Galicja, była okupowana armią radziecką. Dwa lata bolszewizmowi - to dziesiątki tysięcy zamęczonych, setki tysięcy represjonują, zakaz wszystkiego ukraińskiego.

Wojna niemiecki-radziecka 1941-1945 lat – to jest stronica bardzo tragiczna w historii rejonuTyśmienica i Ukrainy na ogół. Na przemianę okupantowi radzieckiemu przyszedł niemiecki. Nowy okupant przyniósł do naszego kraju śmierć, biadę i biedę.

W październiku 1942 roku była stworzona Ukraińska Powstańcza Armia (UPA). Tysiące młodych patriotów wlały się do law nowego wojska i stanęły bronować Ukrainę od niemieckich, a z czasem od radzieckich okupantów. Wiele urodzonych rejonuTyśmienica zostało kierownikami pododdziałów OUN-UPA. Tak, Wasyl Sawczak na pseudonim "Stal" w 1945-1950 latach był kierownikiem okręgu Bukowina OUN. Wołodymyr Кarawanowycz z wsi Jamnycia i Mychajło Danyluk "Rusłan" z wsi Czernijiw wchodziły do przewodnictwa ekzekutywy powiatowej OUN. Stawały na czele rejonowej OUN Tłumacz Jarosław Hetman "Stepan" z wsi Bratkiwci, a po jego zagładzie w 1945 roku - Grygorij Waceba "Sułumа" z wsi Radcza. Oficerem UPA był urodzony we wsi Pawliwka Pawło Коgucz, który zginął w 1951 roku w boju z grupą operacyjną Ministerstwa Bezpieczeństwa Państwowego ZSRR. Przewlekłe redy Bukowiną i Besarabią spełniała setka "Dnister" na czele z Mychajłem Jurcuniakom "Jurkо", urodzonym we wsi Pidpeczery. W ogóle blisko 10 tysięcy mieszkańców rejonuTyśmienica walczyły w lawach UPA. Zginęły w bojach blisko 2 tysięcy naszych krajanów. Dziesiątki tysięcy były represjonują czerwiennym okupantem za związek z OUN-UPA. Ukraiński opór komunizmu trwał aż do środka 1950 - początku 1960 lat.

Z1944 przed 1991 rok rejonTyśmienica znów przebywa w warunkach reżimu komunistycznego. W tym okresie ukraińska ludność kraju przeszła przez głód 1946-1947 lat, represje, które trwały aż do środka 1980 lat, likwidację Greckokatolickiej Cerkwi Ukraińskiej  w 1946 roku, kolektywizację, rusyfikację.

24 sierpnia 1991 roku urzeczywistniło się odwieczne marzenie ukraińskiego narodu - ogłoszono niezależność Ukrainy. Z tego czasu nasze państwo wstąpiło do nowego etapu historycznego rozwoju.

Mieszkańcy rejonuTyśmienica były aktywnymi uczestnikami Pomarańczowej rewolucji (z 22 listopada 2004 roku po 26 grudzień 2004 roku) i Rewolucji Godności (z 21 listopada 2013 roku przed luty 2014 roku).

Z początkiem rosyjskiej agresji w 2014 roku setki tysięcy patriotów stanęły na obronę niezależności i soboru Ukrainy. Wiele najnowszych ukraińskich patriotów oddało życie w walce przeciw rosyjskiemu okupantowi, wśród których i nasi krajanie: Wołodymyr Danyluk, ur. w 1991 roku, mieszkaniec wsi Czernijiw, Ukazem Prezydenta Ukrainy od 26 lutego 2015 roku № 109 odznaczony orderem "Za męstwo" ІІІ stopnia (pośmiertny); Sergij Charenko, ur. w 1984 roku, mieszkaniec wsi Roszniw, Iwan Czornoliz’kyj, ur. w 1979 roku, mieszkaniec wsi Chomiakiwka, Rusłan Kożusznyj, ur. w 1976 roku, mieszkaniec wsi Czukaliwka.

Rejon Tyśmienica - ojczyzna takich znanych osobistości :

- JowKniagynyckij (ok. 1550-1621), m. Tyśmienica, ukraiński kościelny działacz, wykładowca SzkołyOstrogskej, założyciel Pustelni Dużej (Maniawskej) (1612). W 2004 roku zaliczony do obrazu miejscowy szanowanych świętych.

- PamwoBerynda (dr. poł. XVIst. - 1632), w. Jezupil, działacz ukraińskiej kultury, językoznawca, leksykografia, drukarz, grawer, autor pierwszego drukowanego ukraińskiego słownika "Leksykon słowenoroski" (1627).

- IwanSmycniuk (1770-1843), w. Jamnycia, emerytowany żołnierz, obrońca praw i wolności miejscowego chłopstwa.

- IwanОzarkewycz (1795-1854), w. Drahomyrczany, duchowny, społecznik, krzewicieloświaty, dramaturg, poeta, tłumacz, malarz, organizatoramatorskiegoteatruwKołomyji, któryzrealizował pierwszą wGalicjipubliczneukraińskieprzedstawienie.

- Konstantyn Gorbal (1836-1903) - m. Tyśmienica, pedagog, pisarz, działacz społeczny-kulturalny. Ukończył Czerniowieckie gimnazjum (1861), Lwowski uniwersytet (1864). W 1865 r. wydawał i redagował czasopismo "Łan", 1867 r. - gazetę "Ruś". Wykładał w gimnazjach Tarnopola, Stryja i Przemyśla. Aktywnie pracował dla rozwoju duchownego życia Galicji, ukraińskiego pisarstwa. Główne utwory: "Wspomnienia z młodych lat", autobiograficzne opowiadanie "Matka", "Wyjazd na posadę" i "Trzy braci szukają losy", a także polityczne szkice, humor-satyryczne felietony.

- Julian Celewycz (1843-1892), w. Pawliwka, ukraiński historyk, etnografia, pedagog, doktor filozofii, autor "Historii Pustelni Maniawskej " (1887), badacz ludowego ruchu zbójnickiego.

- Josyp Guryk (1853-1924), w. Uhryniw, chłop, społecznik, murarz (budowniczy mostów, w Stanisławowie - kolejowy most). Poseł Sejmu Krajowego w Galicji w 1889-1895 i 1901-1907 latach.

- Jan Hanusz (1858-1887), w. Кołodijiwka, znany polski językoznawca i slawista, docent Wiedeńskiego uniwersytetu. Autor artykułów o języku ukraińskim i językoznawstwo.

- Коnstantyn Łewyckij (1859-1941), m. Tyśmienica, wybitny społeczny-polityczny działacz, historyk, prawoznawca. Z listopada 1918 r. - głowa Sekretariatu Państwowego ZURL, później - przewodniczący rządowej komisji do wyborczej reformy. W lipcu 1941 założyciel, głowa Rady Narodowej w Lwowie.

- Martyn Коroluk (1866-1928), w. Czernijiw, ukraiński działacz kulturalny i społeczny, wieloletni wójt wiejski, członek Ukraińskiej Partii Radykalnej. Działacz ZURL. Delegat Ukraińskiej Rady Narodowej ZURL od powiatu Stanisławowskiego.

- Iwan Petruszewycz (1875-1950), w. Jezupol, ukraiński pisarz, scenarzysta, tłumacz, społeczny-kulturalny działacz ukraińskiej diaspory w Kanadzie, Ameryce. Studiował w uniwersytetach Lwowa, Heidelberga, Jeny. Był działaczem ukraińskiej spółki "Proswita". Z 1913 roku - w wychodźstwie. Współpracował z ukraińskimi dyplomatycznymi misjami URL, był sekretarzem dyplomatycznego przedstawicielstwa ZURL w Londynie (1920-1923 r.).

- Pawło Wołosenko (1876-1958), m. Tyśmienica - inżynier, społecznik. Członek Towarzystwa Naukowego im. Szewczenki. Jeden z kierowników Ukraińskiej Partii Radykalnej. W 1909 roku przejechał do Charkowa, gdzie otworzył biuro sanitarnej służby. W 1918 roku pracował w Ministerstwie dróg URL.      W 1920 latach wykładał w Politechnice Lwowskiej. Od 1926 r. - właściciel firmy budowlanej w Lwowie. Jeden z założycieli Ukraińskiej technicznej spółki; członek spółek "Osnowa", "Proswita". Projektant i budowniczy "Ukraińskiego Domu Ludowego " w m. Tyśmienica (1906).

- Dmytro Katamaj (1887-1935), w. Jamnycia, ukraiński oficer legionuUSS i projektant strzeleckiejczapkigarnizonowej - tak zwanej "mazepynki", publicysta i redaktor, społecznik.

- Wasyl Sawczak (pseudonym "Sokił", "Stal", (1922-1950), w. Jamnycia, obwodowy przewodnik OUN Kołomyja (1944-1945), obwodowy przewodnik OUN Bukowina (1945-1950). Rycerz Srebrnego Krzyża Zasługi. Zginął w październiku 1950 roku w boju z grupą operacyjną Ministerstwa Bezpieczeństwa Państwowego ZSRR.

- Roman Fedoriw (1925-2001), w. Bratkiwci, znany ukraiński pisarz, redaktor czasopisma "Dzwon". Laureat Narodowej premii Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki (1993 r.).

- Wołodymyr Wojciuk (1930-2010), w. Jezupol, ukraiński pedagog, stowarzyszony krajoznawców Podkarpacia. Mecenas patriotycznych filmów "Głód -33", "Nieujarzmiony" i "Аtentat - Jesienne morderstwo w Monachium"; spiżowego monumentu z okazji 85-lecia ogłoszenia Zachodnio-Ukraińskiej Republiki Ludowej (m. Iwano-Frankiwsk).

- Ostap Hnatiuk (1933-2004), w. Kozyna, malarz, grafik, stowarzyszony Narodowej malarzy Ukrainy z 1965 roku. Główne utwory: mozaiki "Zbójnicy", "Dziewczyna i kozak"; "Gospodarz wąwozu górskiego", "Ołeksa Dowbusz"; tryptyk "Т. Szewczenko - poeta wszystkich narodów świata", "Huculska miłość"; seria "Pory roku w Karpatach", "Legendy Ołeksa Dowbusz ", "Za Dniestrem wieś", "Żeglarskie jachty", "Moje Naddniestrze", "W dali góra Chomik", "Danyło Galicki w pochodzie", "Jesień w lesie chomiakowskim", "Czarna Góra", "Huculskie wesela", "Ołeksa Dowbusz i zbójnicy", "Kozacki odpoczynek" i wiele innego.

- Ołeg Łyszega (1949-2014), m. Tyśmienica, ukraiński poeta, dramaturg i tłumacz. W 2000 roku otrzymał nagrodę "Pen-club" za najlepsze poetyckie tłumaczenie językiem angielski zbioru "Elitarne wiersze Olega Łyszegi". Jego księga "Druhie Lee Bо, bracie Du Fu" w 2010 roku weszła do długiego spisu premii ukraińskiej służby BBC "Księga roku BBC". Laureat premii "LitAkcent roku - 2012" w nominacji "Literatura piękna" za zbiór "Duży most".

W m. Tyśmienica w 1815 roku urodził się Jakub Freud ojciec austriackiego psychologa i psychiatry Sigmunda Freuda światowej sławy.

ZAŚWIADCZENIE O REJONIE

Rejon Tyśmienica był utworzony 11 marca 1982 roku. Do tego nosił nazwę Iwano-Frankowski(1966-1982).

Rejon Tyśmienica jest rozmieszczony w północno-wschodniej części obwodu Iwano-Frankiwskiego. Odległość od rejonowego centrum do m. Iwano-Frankiwsk - 11 km, blisko 150 km od geograficznego centrum Europy.

Rejon Tyśmienica graniczy z rejonem Hałycz na północy, z rejonem Тłumacz - na wschodzie, z rejonami Кołomyja i Nadwirna - na południu, z rejonem Bohorodchany - na południowym zachodzie i z rejonem Каłusz - na północnym zachodzie. Na północnym wschodzie jest niewielka smuga granicy z obwodem Ternopilskim.

Rejon jest rozmieszczony w granicach południowo-zachodniej okolicy Wschodnio-Europejskej platformy. Terytorium między rzekami Bystrycia i Dnister koło Tłumacza ma nazwę Naddniestrzańskie Podole.

Terytorium rejonu - 731 kilometr kwadratowy (5 % terytorium obwodu)

Ludność rejonu - 82681 osoba (6 % ludność obwodu)

Ludność miejska - 15118 osób (18,3 % ludność rejonu)

Ludność wiejska - 67563 osoby (81,7 % ludność rejonu)

BOGACTWA NATURALNE

Wodne zasoby rejonu są prezentowane przez rzeki Dnister, Bystrycia-Sołotwynska, Bystrycia-Nadwirnianska, Worona, Strymba innymi małymi rzeczkami, jeziorami i stawkami przyrodniczego i sztucznego pochodzenia.

Zaopatrzeniem w wodę i wodnym odprowadzeniem rejon zabezpieczają wodokanalizacyjne przedsiębiorstwo w m. Tyśmienica i prywatne przedsiębiorstwo "Rajsilkomungosp". Woda do m. Tyśmienica podaje się z m. Iwano-Frankiwsk wodociągiem Chryplyn-Tyśmienica. Wiejskie zaludnione punkty zabezpieczają się wodą z miejscowych źródeł podziemnych wód szybowymi studniami (z wyjątkiem w. Kozyna, gdzie woda zaopatruje się miejscowym wodociągiem z przyrodniczych źródeł). Przemysłowe przedsiębiorstwa zabezpieczają się wodą z lokalnych szybów wiertniczych.

Zasoby rolne, grunty

Terytorium rejonu jest dosyć rozmaite za fizycznymi i geograficznymi warunkami, co, niewątpliwie, wpływa na różnorodność szaty. Grunty w terytorium południowo-wschodnim i wschodnim rejonu darni, szare leśne i czarnoziemy, a w północno-wschodniej – karbonarskie, gliniaste i piaszczyste.                     W strefie Naddniestrzańskiej zawartość humusu w gruntach zwiększa się do 3-4 odsetki, co jest dużym bodźcem co do rozwoju tu kultury rolnictwa.

Relief - wypukły, pokrojony głębokimi dolinami rzeczek. Najwyższy punkt - 435 m nad poziomem morza.

Wnętrza

Wnętrza rejonu Tyśmienica są bogate na margle, wapień, żwir, piasek, glinę, które wykorzystują się dla produkcji budowlanych materiałów. Są mineralne źródła: "Lewada" (wieś Czornolizci); "Źródło Jakuba", "Dewajtis" (wieś Drahomyrczany); "Starołysiec’kie" (wieś Stary Łysec’); "Uhryniwskie" (wieś Uhryniw).

Klimat rejonu jest umiarkowanie-kontynentalny. Średnie temperatury lipca +18С, stycznia -5С. Średnia roczna ilość opadów 600-800 mm. Śnieżna szata wywrotna (40-80 dni).

Flora

Na terytorium rejonu przeplatają się łąki i lasy szerokieliścne, co ma w zasadzie dwie kondygnacje. W pierwszej kondygnacji spotyka się jesion, jawor, klon polny, w drugim - dąb, grab, buk, lipina, brzoza, olcha, czeremcha, czereśnia.

Funkcjonują pięć leśnictw: Dnistrzańskie (plac 3223 ha), gdzie znajduje się landszaftowy rezerwat ogólnopaństwowego znaczenia "Kozacka dolina" (uroczysko, ciekawe skalnymi utworzeniami i jaskiniami krasowego pochodzenia); Мarkoweckie (plac 3273 ha), Rybnenskiе (plac 2677 ha), gdzie znajduje się ochronne uroczysko "Rybne" (rzadkie dla Podkarpacia jodłowy-dębowe zasadzenia wiekiem ponad setkę lat); Tyśmenyckie (plac 3046 ha) i Jamnyckie (plac 2691 ha). Do ochronnych stref rejonu Tyśmienica również odniesiono się dendropark "Przyjaźń" (w. Uhryniw) i uroczysko "Silec’kie" (w. Silec’).

Fauna

Dla strefy mieszanych lasów rejonu najbardziej typowi takie rodzaje zwierząt, jak łoś, kozula, świnia dzika, wiewiórka, kuna leśna, borsuk, śpioch leśny, na łąkach i błotach wodzą się leśne i polne myszy, ryjówka zwyczajna i mała, kret. Zającopodobny w faunie rejonu prezentowane przez jeden rodzaj - zająca-szaraka, który wodzi się wszędzie tylko. Dużo jest lisic, populacja wilków - jest rzadka. Z ptaków - cietrzew, jarząbek, głuszec, szpak, sikora, dzika kaczka, kulik, chruściel, kuropatwa szara, przepiórka, wilga, lanius, dzięcioł pstry, czajka, bociek jest biały, muchołapka szara, anthus leśny, drozd jest czarny i drozd jest wokalny, kukułka zwyczajna, turkawka jest zwyczajna. Z gadów rozpowszechnione żmija jest zwyczajna, zaskroniec zwyczajny, jaszczurka szybka i inne. Z płazów - trytony, ropuchy, żaby ta іnne. Z robactw - komar, kornik, chrabąszcz, bąk. Ostatnich dużo na zabagnionych miejscowościach. Na rozpowszechnienie i rozsiedlanie oddzielnych gatunków ptaków wyraźnie wpływa gospodarcza działalność. Zmniejszyła się liczebność kobczyka, jastrzębia dużego, kani rudego. Znacznie zrzednęły kolonie szarych czapli. Fauna charakteryzuje się drastycznym zmniejszeniem wodny-bagnistych rodzajów pierzastych.

PRZEMYSŁ

Przemysłowy kompleks rejonu jest prezentowany przez 39 przedsiębiorstw z różnymi rodzajami ekonomicznej działalności, które są włączone do głównego koła.

Największe przedsiębiorstwa rejonu : Publiczna Spółka Akcyjna "Iwano-Frankiwskcement", Publiczna Spółka Akcyjna zakład cienkiej organicznej syntezy "Barwa", Spółka z Ograniczoną Odpowiedzialnością "Padana Chemical Compounds", Spółka z Ograniczoną Odpowiedzialnością "Dana Metal Ukraine", Spółka z Ograniczoną Odpowiedzialnością "Аrion", Prywatna Spółka Akcyjna "Kolor Promtara", Wspólne Przedsiębiorstwo Ukraiński-Niderlandy "МPV-Ukraine", Spółka z Ograniczoną Odpowiedzialnością "Miram", Otwarta Spółka Akcyjna " Futrzana firma "Tyśmienica", Spółka z Ograniczoną Odpowiedzialnością "Tyś futrо lux", Prywatna Spółka Akcyjna "Gazinwest" i inne.

W rejonie zarejestrowano 3095 subiektów przedsiębiorczej działalności, z ich: 2053 fizycznych jaźnie-przedsiębiorcy, 1042 prawnych jaźnie.

OCHRONA ZDROWIA

W rejonie funkcjonują 47 leczniczo-profilaktycznych zakładów: Łysecki centralny rejonowy szpital z profilowym studiem dziennym na 170 łóżek i polikliniką oddziałem na 245 odwiedzań za przemianę, miejski szpital w Tyśmienice z studiem dziennym na 110 łóżek i polikliniką oddziałem na 272 odwiedzania za przemianę, miejski w Jezupolu szpital na 30 łóżek stacjonarnej pomocy i polikliniki na 52 odwiedzania za przemianę; 9 wiejskich lekarskich ambulatoriów ogólnej praktyki rodzinnej medycyny, 35 położniczych punktów.

W przeciwgruźliczej przychodni profilaktycznej obwodowego podporządkowywania funkcjonują 20 łóżek dziennego studia dziennego. Funkcjonuje psychoneurologiczny dispensary, co jest socjalnymedyczną instytucją dla stałego pobytu wychowanków z psychologicznymi chorobami.

OPIEKA SPOŁECZNA

Funkcje socjalnej obrony ludności rejonu spełniają się zarządem socjalnej obrony ludności (w etacie kierowania - 50 pracowników), gdzie wprowadzono jedyną technologię przyjęcia obywateli i mianowania wszystkich rodzajów pomocy, stworzono Jedyny państwowy automatyzowany rejestr jaźni, które mają prawo do ulg, i Terytorialnym centrum socjalnej obsługi (nadanie socjalnych usług). We wsi Czernijiw funkcjonuje studio dzienne po obsłudze samotnych i obywatelów w starszym wieku. 31 socjalny pracownik dopomaga samotnym i postarzały jaźniom w zaludnionych punktach rejonu.

OŚWIATA

W rejonie pracują 43 szkoły, z ich I stopnia - 4 (w tej liczbie jeden kompleks edukacyjny wychowawczy (KEW)), I- ІІ stopniów - 17 (w tej liczbie 5 KEW), І-ІІІ stopniów - 22 (w tej liczbie jedna fachowa szkoła z zagłębionym studiowaniem oddzielnych przedmiotów, 8 KEW), dom dziecięcej i młodzieńczej twórczości, szkoła dziecięca młodzieńcza sportowa, 8 przedszkol edukacyjnych.

Ogólna ilość uczni w szkołach rejonu składa 7982 jaźnie, edukacyjny proces w szkołach zabezpieczają 1126 pedagogicznych pracowników. Dowozem do szkół różnymi przewoźnikami objęto 675 dzieci.

KULTURA

W rejonie funkcjonuje 51 zakład kultury i 49 bibliotek (w tej liczbie 3 dziecięcych), 2 centra kultury i czasu (w mieście Tyśmienica i we wsi Jezupil) wolnego, a także 8 muzeów (muzeum historii miasta Tyśmienica im. Stepana Gawryluika, krajoznawcze muzeum im. Juliana Celewicza (w. Pawliwka), Ludowe muzeum "Krajoznawca" (w. Słobidka), krajoznawcze muzeum (w. Jezupol), historycznokrajoznawcze muzeum (w. Silec), muzeum historii we wsi Łypiwka, muzeum historii szkoły i wsi Pszenycznyki.

W rejonie pracują 29 zespołów, które noszą tytuł "ludowy amatorski" i 3 zespoły z tytułem "wzorowy amatorski".

SPORT

Na terytorium rejonu funkcjonuje 143 sportowych zabudowania.

Stadionów z mównicami na 1500 miejsc i więcej - 1, sportowych sal - 24, pomieszczeni dla wychowanie-zdrowotnych zajęć - 18, w tej liczbie z trenażerem urządzeniem - 3; płaszczyzn zabudowań (boisk) w granicach punktów zaludnionych - 96: placyków z trenażerem urządzeniem - 1, piłkarskich pól - 33, innych placyków - 59, placyków z pokryciem syntetycznym - 6.

W punktach zaludnionych rejonu istnieją 28 młodzieńczych i 28 dorosłych drużyn piłki nożnej, które biorą udział w corocznych mistrzostwach rejonu, a także 12 siatkówek rozkazów.

Rozwojowi sportu i propagandzie zdrowego sposobu życia wśród młodzieży rejonu aktywnie sprzyja rejonowa szkoła dziecięcy-młodzieńcza sportowa, w której pracują sekcje sportowego orientowania, dżuda, stołowego tenisa, boksu, sambo, koszykówce i piłce nożnej.

W oddziałach z tych rodzajów sportu systematycznymi zajęciami objęto 608 dzieci. Proces edukacyjny-treningowy zabezpieczają 19 trenerów-wykładowców, które przeprowadzają zajęcie w 22 zaludnionych punktach rejonu.

Chlubą rejonu wśród młodocianych sportowców jest Stuj Chrystyna (maister sportu międzynarodowej klasy z lekkiej atletyki), Gudz Andrij (wicemistrz świata z sportowego orientowania 2015 roku w Finlandii), Zińko Rusłana (członek zbornego obwodu, mistrzyni z walki dżuda), Gałaguz Igor, Dżus Andrij, Som Rusłan, Czernega Igor (maistrowie sportu, członkowie narodowej zbornej Ukrainy z boksu), Іwanyszyn Marjana (maister sportu Ukrainy, członek narodowego zbornego zespołu Ukrainy z żeńskiej piłki nożnej) i inna utalentowana młodzież.

Znaczna uwaga użycza się przeprowadzeniu kulturalnie-sportowych środków do znamiennych dat Ukrainy. Corocznie odbywają się turniej o Puchar rejonu do dnia niezależności Ukrainy z piłki nożnej i turniej pamięci Wiaczesława Czornowoła; lekkoatletyczny rajd po wsiach rejonu; Międzynarodowy turniej z boksu, poświęcony pamięci maistra sportu z boksu Petra Mycyka; piłkarskie turnieje, poświęcone pamięci Wojowników-Afgańczyków Wołodymyra Sebedyna, Petra Majstra, Mychajła Prysiażniuka; turniej z koszykówki, poświęcony czczeniu uczestników bojowych działań na terytorium innych państw i pamięci Igora Suszczyńskogo; memoriał Iwana Krasnec’kogo z piłki nożnej.

 

 

MAPA REJONU

KALENDARZ AKTUALNOŚCI

November 2017
Mo Tu We Th Fr Sa Su
30 31 1 2 3 4 5
6 7 8 9 10 11 12
13 14 15 16 17 18 19
20 21 22 23 24 25 26
27 28 29 30 1 2 3

WYDARZENIA HISTORYCZNE I ŚWIĘTA

wtorek
21
Lis
Всесвітній день телебачення
wtorek
21
Lis
Собор Архистратига Михаїла
wtorek
21
Lis
День Гідності та Свободи

RZĄDOWE STRONY INTERNETOWE

Архів

el vpered

Рogoda